Verplichte opleiding: geen scholingsbeding mogelijk!

Als ondernemer wil je je investering in de bijscholing van je werknemers beschermen. Logisch, deze kosten tijd en geld. De verleiding is groot om de chauffeur een document te laten ondertekenen waarin hij belooft minstens 12 of 24 maanden in dienst te blijven, of - indien niet - dat hij de opleidingskosten al dan niet deels zal terugbetalen. Maar in het geval van Code 95 is zo’n scholingsbeding juridisch gezien nietig: het mag gewoon niet.

1. De wet is duidelijk: verplichte opleiding = geen scholingsbeding mogelijk

Het scholingsbeding is geregeld in artikel 22bis van de Arbeidsovereenkomstenwet van 3 juli 1978. Die wet bepaalt expliciet dat een scholingsbeding als onbestaande wordt beschouwd wanneer de opleiding voortvloeit uit een wettelijke of reglementaire bepaling om het beroep waarvoor de werknemer werd aangeworven, te kunnen uitoefenen.

Code 95 is precies dat: een verplichte aanvulling op het rijbewijs die professionele chauffeurs verplicht moeten behalen op basis van een Europese richtlijn. De opleiding vloeit rechtstreeks voort uit de Europese regelgeving die door België is omgezet in nationale wetgeving.

Conclusie: een scholingsbeding voor Code 95 is nietig. Het document dat de chauffeur ondertekend heeft, heeft juridisch geen enkele waarde. De chauffeur kan er niet aan gehouden worden.

2. Wat is Code 95 en waarom is het zo bijzonder?

Beroepschauffeurs van vrachtwagens en bussen in België moeten verplicht om de vijf jaar een nascholing volgen voor hun vakbekwaamheid, Code 95 genaamd. Alle chauffeurs in het bezit van een rijbewijs C1/C/C1E en CE die een vrachtwagen willen besturen als hoofdactiviteit, moeten om de vijf jaar 35 uur bijscholing volgen. Het bewijs daarvan is de vermelding van Code 95 op het rijbewijs.

Het gaat dus niet om een leuke extra opleiding of een vrijwillige bijscholing. Het is een Europees verplichte voorwaarde om het beroep van vrachtwagenchauffeur legaal te mogen uitoefenen. Zonder geldige Code 95 mag de chauffeur zijn job simpelweg niet doen.

3. Bijzondere uitzondering voor knelpuntberoepen?

Vrachtwagenchauffeur is al jaren een erkend knelpuntberoep in België. Voor knelpuntberoepen geldt een uitzondering op de loondrempel die normaliter vereist is voor een geldig scholingsbeding (in 2026: € 44.447 bruto/jaar). Werkgevers in sectoren met erkende knelpuntberoepen kunnen ook met lager betaalde werknemers een scholingsbeding afsluiten.

Maar ook deze uitzondering helpt u niet voor Code 95. De reden: de knelpuntuitzondering heft de loondrempel op, maar ze heft het verbod op scholingsbedingen voor wettelijk verplichte opleidingen níet op. Dat verbod blijft overeind, ongeacht of het een knelpuntberoep betreft of niet.

4. Wat betekent dit concreet voor uw situatie?

5. Wanneer kán u wél een scholingsbeding afsluiten?

Niet alle opleidingen zijn wettelijk verplicht. Voor vrijwillige opleidingen die de werknemer nieuwe, elders bruikbare vaardigheden bijbrengen, kunt u in principe wel een geldig scholingsbeding afsluiten. Denk aan een opleiding gevaarlijke stoffen (ADR) op eigen initiatief, een management- of leiderschapstraining, of een gespecialiseerde rijvaardigheidstraining die verder gaat dan de wettelijke vereisten.

Daarvoor gelden de gebruikelijke strikte voorwaarden van artikel 22bis:

• Schriftelijk en vóór de aanvang: het beding moet schriftelijk worden opgesteld voor elke werknemer individueel, en dit uiterlijk op het moment dat de opleiding start.

• Enkel bij onbepaalde duur: een scholingsbeding kan alleen worden opgenomen in een arbeidsovereenkomst van onbepaalde duur.

• Nieuwe vaardigheden: de opleiding moet de werknemer in staat stellen nieuwe beroepsvaardigheden te verwerven die hij ook buiten de onderneming kan inzetten.

• Loondrempel: voor niet-knelpuntberoepen moet het jaarloon hoger zijn dan € 44.447 bruto (2026). Voor knelpuntberoepen zoals vrachtwagenchauffeur geldt deze drempel niet.

• Glijdende terugbetalingsschaal: de terugbetaling vermindert naarmate de tijd verstrijkt, met wettelijke plafonds (80% / 50% / 20%).

6. Benut terugbetalingsmogelijkheden en subsidies

Benut de beschikbare gewestelijke subsidies. Opleiding is een regionale bevoegdheid in België, dus welk systeem voor u van toepassing is, hangt af van waar uw exploitatiezetel gevestigd is:

• Vlaanderen - kmo-portefeuille (VLAIO): kleine ondernemingen krijgen 30% subsidie, middelgrote ondernemingen 20%, met een maximum van € 7.500 per jaar. Aanvragen via vlaio.be.

• Brussels Hoofdstedelijk Gewest - Opleidingspremie: kmo’s gevestigd in een van de 19 Brusselse gemeenten kunnen 40% tot 80% van de opleidingskosten terugkrijgen, met een plafond van € 5.000 per opleiding en € 20.000 per jaar. Aanvraag minstens één maand vóór de start van de opleiding via economie-werk.brussels.

• Wallonië - Chèques-formation (Le Forem): kmo’s met hun hoofdzetel in Wallonië kopen vouchers aan bij Le Forem voor € 15 per stuk, die een werkelijke waarde van € 30 vertegenwoordigen. Per medewerker per uur opleiding kan één cheque worden ingezet, tot maximaal 800 per jaar.

Bovenop de gewestelijke steun komen de sociale fondsen van PC 142 ook tussenbeide in de kosten van permanente vorming en de opleiding van risicogroepen.

Welk bedrag en welke voorwaarden gelden, hangt af van uw subcomité. Raadpleeg de pagina van uw fonds op denuo.be:

• PSC 142.01 – Metalen

• PSC 142.02 – Lompen

• PSC 142.03 – Papier

• PSC 142.04 – Allerlei producten